Türkiye’de ekonominin kronik sorunlarından biri olan kayıt dışı istihdam, sosyal güvenlik sistemini de olumsuz etkiliyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2025 yılı sonu itibarıyla 32 milyon 657 bin kişi istihdam edilirken, bunlardan 8 milyon 37 bini herhangi bir sosyal güvenlik kaydı olmadan çalışıyor.
Dünya gazetesinin haberine göre, toplam istihdamın yüzde 24,6’sını oluşturan bu kesim, hem sosyal güvenlik sisteminin dışında kalıyor hem de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun prim gelirlerinde ciddi kayıplara yol açıyor. Sigortasız çalışanların sisteme dahil edilmesi durumunda kurumun prim gelirlerinde yaklaşık üçte bir oranında artış sağlanabilir.
Kadınlar ve tarımda oran daha yüksek
Kayıt dışı istihdam kadınlarda erkeklerden daha fazla. Erkeklerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 23,3 iken, kadınlarda bu oran yüzde 29,3’e ulaşıyor. Sektörel dağılımda ise en yüksek oran tarımda görülüyor. Tarım sektöründe çalışan her 10 kişiden yaklaşık 8’i kayıt dışı çalışıyor. Tarım dışı sektörlerde ise kayıt dışı oranı yüzde 15,9 düzeyinde.
Bir sigortasız çalışanın maliyeti
2025 yılı için brüt 33 bin 30 lira olarak uygulanan asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamalara göre bir çalışanın ödemesi gereken aylık toplam sosyal güvenlik primi 11 bin 138 lira. İşçi ve işveren payını kapsayan bu tutar yıllık bazda yaklaşık 133 bin 663 liraya ulaşıyor. Bu, her bir sigortasız çalışanın Sosyal Güvenlik Kurumu için yıllık kaybını gösteriyor.
Teorik prim geliri 1,1 trilyon lira
Sistemin dışında kalan yaklaşık 8 milyon kişinin asgari ücret üzerinden sigortalı olması halinde Sosyal Güvenlik Kurumu’nun yıllık prim gelirinde yaklaşık 1 trilyon 74 milyar liralık artış olabileceği hesaplanıyor. Buna göre:
Ücretli ve yevmiyeli çalışan 2,8 milyon kişinin sigortalanması yaklaşık 375 milyar lira,
Kendi hesabına çalışan ve işveren konumundaki 3,3 milyon kişinin kaydı 438 milyar lira,
Ücretsiz aile işçisi olan 2 milyon kişinin sigortalanması yaklaşık 260 milyar lira ek prim geliri sağlayabilir.
