Çıraklık ve staj dönemlerinin emeklilikte sigorta başlangıcı sayılmasını bekleyenleri ilgilendiren dikkat çekici bir karar verildi. Yargıtay, çıraklık döneminde yalnızca mesleki eğitim alınıp alınmadığına değil, kişinin iş yerinde fiilen üretime katılıp katılmadığına da bakılması gerektiğine hükmetti.
Yargıtayın bozma kararının ardından yeniden yapılan yargılamada, çıraklık döneminde üretime katıldığı belirlenen davacının sigortalılığının 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren başlatılmasına karar verildi.
T24’ten Cengiz Anıl Bölükbaş’ın haberine göre, davacı 15 Ekim 1993’te 17 yaşındayken Ahi Evran Çıraklık Eğitim Merkezinde çıraklık eğitimine başladığını, bu tarihin sigorta başlangıcı kabul edilmesi durumunda emekli olacağını belirterek SGK’ye başvurdu. SGK’nin talebe süresi içerisinde yanıt vermeyerek reddetmesi üzerine dava açıldı.
İlk mahkeme talebi reddetti
Ankara 33'üncü İş Mahkemesi, davacının çıraklık merkezinde eğitim aldığı dönemde sigortalı sayılamayacak öğrenciler kapsamında bulunduğu ve işe giriş bildirgesi olmasına rağmen sigorta primlerinin yatırılmadığı gerekçesiyle davayı reddetti.
Davacı kararı istinafa götürdü ancak Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi de başvuruyu esastan reddetti. Bunun üzerine dosya Yargıtaya taşındı.
Yargıtay ‘fiilen çalışmaya’ dikkat çekti
Dosyayı 5 Haziran 2024’te görüşen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, davacının itirazlarını haklı bularak yerel mahkemenin kararını oybirliğiyle bozdu.
Yargıtay kararında, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında resmi çıraklık merkezlerinde “meslek ve sanat öğrenimi” gören çırakların kural olarak sigortalı sayılmadığını hatırlattı. Ancak kişinin işyerinde fiilen üretime katılması ve mesleki eğitimin ikinci planda kalması halinde durumun farklı değerlendirilebileceğine işaret etti.
Yüksek Mahkeme, yerel mahkemenin davacının çıraklık süresince işyerinde hangi işleri yaptığını, çalışmaların üretime mi yoksa yalnızca mesleki öğrenime mi yönelik olduğunu ve davacının o yaşta söz konusu işleri yapabilecek fiziksel ve psikolojik yeterliliğinin bulunup bulunmadığını araştırmadan hüküm kurduğunu belirtti.
Yargıtay ayrıca dönem bordrosunda kayıtlı kişilerin tanık olarak dinlenmediğine dikkat çekti. Bordroya ulaşılamaması halinde ise komşu işyerleri ile SGK, belediye, emniyet ve vergi dairesi kayıtları üzerinden araştırma yapılması gerektiğini belirterek kararı bozdu.
Tanıklar ‘üretime katıldığını’ anlattı
Bozma kararının ardından dosyayı yeniden ele alan Ankara 33. İş Mahkemesi, Yargıtayın işaret ettiği eksiklikleri gidermek amacıyla komşu işyeri sahipleri ile bordroda kayıtlı kişileri tanık olarak dinledi.
Tanıklar, davacının çıraklık okuluna gittiği günler dışında ustalarla birlikte sökme-takma, montaj ve tamir işlerinde beden gücüyle çalıştığını anlattı.
Davacının 17-18 yaşlarında bedensel olarak güçlü ve gayretli olduğu, oto elektrik işini bizzat yaptığı ve yalnızca “getir-götür” işlerinde değil, doğrudan üretime yönelik işlerde çalıştığı ifade edildi.
Mahkeme, tanık anlatımlarının birbiriyle örtüştüğünü belirterek davacının işyerinde yalnızca mesleki öğrenim görmediğine, doğrudan üretim sürecine katıldığına hükmetti. Davacının sigortalılığının 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren başlatılmasına karar verildi.
Karar kimleri ilgilendiriyor?
Davacının avukatı Orhan Gür, EYT düzenlemesinin 3 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan kanunla hayata geçirildiğini ancak düzenlemede çıraklık ve staj dönemlerinin işe başlangıç tarihi olarak kabul edilmesine ilişkin hüküm bulunmadığını belirtti.
Kamuoyunda “staj ve çıraklık mağdurları” olarak anılan yaklaşık 3 milyon kişinin bulunduğunun ifade edildiğini söyleyen Gür, verilen kararın üretimin bir parçası olarak fiilen çalışan çıraklar açısından önem taşıdığını dile getirdi.
Gür, “İş öğrenmek ve eğitim için değil de üretimin bir parçası olarak, fiziksel ve psikolojik yetkinliği ile bizzat çalışan çırağın; çıraklık başlangıcının uzun dönem sigorta başlangıç tarihi olarak kabul edilerek mahkeme kararı ile ilk işe giriş tarihi çıraklık tarihi olarak belirlenmek suretiyle 3 Mart 2023 tarihinde çıkan EYT’den faydalanmasına ve emekliliğine olanak sağlanmıştır” dedi.
Önce SGK'ye başvuru yapılabilecek
Kararın ardından benzer durumda bulunanların izleyebileceği hukuki yola da değinen Gür, öncelikle SGK’ye başvurularak çıraklık başlangıcının ilk işe giriş tarihi olarak belirlenmesinin talep edilebileceğini söyledi.
Talebin kabul edilmemesi halinde ise yargı yoluna başvurulabileceğini ifade eden Gür, çıraklık döneminde fiilen çalışıldığının ve üretimin bir parçası olunduğunun bordrolar ve komşu işyeri tanıkları aracılığıyla ispatlanabileceğini belirtti.
Gür, bu şartları kanıtlayabilenlerin mahkeme yoluyla çıraklık başlangıçlarının SGK’de ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilmesini sağlayarak emeklilik hakkından yararlanabileceklerini ifade etti.
